Travma Testi (PC-PTSD-5): Travma Sonrası Stres Yaşıyor muyum?

Travma Testi Nedir?

Travma testi, kişinin yaşadığı korkutucu ya da sarsıcı bir olaydan sonra ortaya çıkan yeniden yaşama, kaçınma, aşırı uyarılmışlık ve olumsuz duygu değişiklikleri gibi belirtileri tarayan kısa bir ölçektir.

PC-PTSD-5, Prins ve arkadaşları tarafından 2016 yılında DSM-5 ölçütlerine göre güncellenmiştir. Beş sorusu, travma sonrası stres bozukluğunun dört ana belirti kümesini ve suçluluk duygusunu kapsar. Kısa olmasına rağmen yüksek doğrulukla tarama yapar.

Travma Testi Nasıl Yapılır?

Hayatınızda yaşadığınız sarsıcı bir olayı düşünerek, son bir ay içinde bu olay nedeniyle her soruda belirtilen durumu yaşayıp yaşamadığınızı "Evet" ya da "Hayır" olarak cevaplayın. Test yaklaşık 1 dakika sürer.

Soruları cevaplarken olayın ayrıntılarını düşünmeniz gerekmez. Test sırasında kendinizi çok kötü hissederseniz ara verebilir, derin nefes alabilir ya da testi daha sonra tamamlayabilirsiniz.

Travma Testi Soruları Nelerdir?

Travma Testi, DSM-5 için Birinci Basamak TSSB Tarama Ölçeği (Primary Care PTSD Screen for DSM-5) temel alınarak hazırlanmış 5 sorudan oluşur. Bu test, hayatında ciddi bir kaza, saldırı, deprem gibi bir afet, sevdiği birinin ani kaybı ya da benzeri korkutucu bir olay yaşamış kişiler içindir. Son bir ay içinde, bu olay nedeniyle:

1. 1Olayla ilgili kâbuslar gördünüz mü ya da istemediğiniz halde olay aklınıza geldi mi?
2. 2Olayı düşünmemek için çok çaba harcadınız mı ya da size olayı hatırlatan durumlardan özellikle uzak durdunuz mu?
3. 3Sürekli tetikte, diken üstünde ya da kolayca irkilen biri oldunuz mu?
4. 4İnsanlara, aktivitelere ya da çevrenize karşı hissizleşmiş veya kopmuş hissettiniz mi?
5. 5Olay ya da olayın yol açtığı sorunlar için kendinizi veya başkalarını suçlamaktan alamadınız mı, ya da suçluluk duydunuz mu?

Cevap seçenekleri: Evet, Hayır.

Travma Testi Sonucu Ne Anlama Gelir?

5 sorudan 3 veya daha fazlasına "Evet" cevabı vermek tarama sonucunun pozitif olduğunu, yani travma sonrası stres bozukluğu açısından bir uzman tarafından ayrıntılı değerlendirme yapılması gerektiğini gösterir.

Travma Yaşadığımı Nasıl Anlarım?

Sarsıcı bir olaydan haftalar sonra bile olay istemsizce aklınıza geliyor, kâbuslar görüyor, olayı hatırlatan yerlerden kaçıyor, sürekli tetikte hissediyor ve kendinizi insanlardan kopuk hissediyorsanız travmanın etkilerini yaşıyor olabilirsiniz.

Travma yalnızca savaş ya da ağır kazalarla sınırlı değildir. Deprem, ani bir kayıp, şiddet, istismar, ciddi bir hastalık teşhisi ya da sevilen birinin başına gelen bir olaya tanık olmak da travmatik etki yaratabilir. Türkiye'de özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından pek çok kişi doğrudan ya da dolaylı olarak travma belirtileri yaşamıştır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?

Travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) belirtileri dört grupta toplanır: olayı yeniden yaşama, hatırlatıcılardan kaçınma, düşünce ve duygularda olumsuz değişiklikler ve aşırı uyarılmışlık.

• check_circleYeniden yaşama: İstemsiz anılar, kâbuslar, olay tekrar oluyormuş gibi hissetme (flashback)
• check_circleKaçınma: Olayı hatırlatan yer, kişi, konuşma ve duygulardan uzak durma
• check_circleOlumsuz değişiklikler: Suçluluk, utanç, hissizlik, insanlardan kopukluk, olumlu duyguları yaşayamama
• check_circleAşırı uyarılmışlık: Sürekli tetikte olma, kolay irkilme, uyku sorunları, öfke patlamaları, odaklanma güçlüğü

Travma Nasıl Geçer? Travmayla Nasıl Baş Ederim?

Travmanın etkileri, EMDR ve travma odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi gibi kanıta dayalı yöntemlerle büyük ölçüde iyileştirilebilir. Bu terapiler, travmatik anının zihinde işlenmesine ve yarattığı yoğun duygusal yükün azalmasına yardımcı olur.

Olaydan sonraki ilk haftalarda yaşanan yoğun tepkiler çoğu zaman normaldir ve kendiliğinden azalabilir. Ancak belirtiler bir aydan uzun sürüyor ya da günlük hayatı zorluyorsa profesyonel destek önemlidir.

• check_circleGüvende hissettiğiniz insanlarla bağ kurmaya devam edin.
• check_circleUyku ve beslenme rutininizi korumaya çalışın.
• check_circleHaberlere ve görüntülere maruziyeti sınırlayın.
• check_circleYoğun anlarda 5-4-3-2-1 gibi topraklama tekniklerini deneyin: gördüğünüz 5, duyduğunuz 4, dokunduğunuz 3 şeyi sayın.
• check_circleAlkol ya da madde ile duygularınızı bastırmaktan kaçının.

Travma İçin Hangi Terapi Etkilidir?

Dünya Sağlık Örgütü, travma sonrası stres bozukluğu için ilk sırada EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) ve travma odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi'yi önermektedir.

Sık Sorulan Sorular